เมื่อไม่กี่วันมานี้ผมได้อ่านข่าวที่ทำให้ผม “ดีใจ” เอามากๆ นั่นคือการที่รัฐบาลประกาศปูรากฐาน Microfinance เพื่อแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบในระยะยาว ถ้าเคยติดตามบทความของผมมาบ้างจะรู้ว่าผมชอบแนวคิดของ ยูนุส เจ้าของแนวคิด Microfinance และ Social business enterprise เป็นอย่างมาก ฉะนั้นไม่ต้องแปลกใจเลยว่า ข่าวนี้ทำให้ผมสนใจมากขนาดไหน

ผมเองก็เคยคิดว่าระบบนี้อาจจะใช้กับประเทศไทยเราไม่ได้ ก็คนไทยหนะเหมือนชาวโลกประเทศอื่นซะที่ไหนหละครับ (ไม่ทำอะไรก่อน รอคนมาป้อน ไม่พอใจก็ประท้วง บลาๆๆ ด่าคนประเทศตัวเองได้อีกเพียบเลยครับ แต่หยุดแค่นี้ก่อนเดี๋ยวจะหาว่าผมไม่ใช่คนไทยเอา = =) แต่ท้ายที่สุดมันก็ต้องลองกันก่อนถึงจะรู้

ต้องให้โอกาสรัฐบาลพิสุจน์ว่าแนวคิดนี้ใช้ได้หรือไม่ แน่นอนว่าตอนที่รัฐบาลประกาศจะใช้นโยบายนี้ ก็มีคนออกมาว่าออกมาบอกว่าใช้ไม่ได้หรอก บลาๆๆ ว่ากันไป แต่ผมกลับคิดว่าเป็นโอกาสอันดีที่นอกจากจะใช้แก้ไขปัญหาที่คนจนเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้ยากแล้ว ยังจะแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบได้อีกด้วย

แหล่งเงินทุนที่คนจนหาได้ง่ายที่สุดคือเงินกู้นอกระบบ ที่ดอกเบี้ยแพงมหาศาล และยาก(มากถึงมากที่สุด)ที่จะหลุดพ้นจากวงจรอุบาทว์นั้นได้ แต่คนจนก็ไม่มีทางเลือกมากนัก สุดท้ายก็ต้องใช้เงินกู้นอกระบบต่อไป

นโยบายนี้จึงเป็นทางออกอย่างหนึ่งในการช่วยให้ลูกหนี้ทั้งหลายทำให้หนี้ตัวเองเข้าสู่ระบบของรัฐ ให้มาอยู่ในอัตราดอกเบี้ยที่สมเหตุสมผลและไม่ต้องมีใครมาตามทวง(กระทืบ) เวลาถึงกำหนดคืนเงิน แถมนโยบายนี้ยังไม่ใช่นโยบายระยะสั้นที่ผมไม่ชอบ อย่างแจกเงินให้ไปใช้หนี้ หรือชำระหนี้แทนอีกด้วย เพราะการจะแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบ ต้องมุ่งไปที่การแก้ไขปัญหาที่ยั่งยืน โดยต้องไม่หวังผลทางการเมืองระยะสั้น(นโยบายประชานิยม)

Microfinance เป็นการมอบโอกาสทางการเงินให้กับคนจนที่เข้าถึงแหล่งเงินทุนได้ยาก แนวคิดนี้เป็นแนวคิดป้องกันมากกว่าแนวคิดแก้ไข (ซึ่งถูกใจผมมากเพราะคนไทยชอบแก้ไขมาแต่ไหนแต่ไร) เพราะว่าเป็นการสอนให้คนจนได้บริหารเงินของตนมากกว่าจะรอรับเงินคนอื่นมาใช้

ตามแนวคิดของยูนุสที่ว่า โลกจะไม่มีปัญหาความยากจน ถ้าเราสามารถทำให้คนจนเข้าใจและกลายเป็นผู้ประกอบการ ซึ่งเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพของระบบเศรษฐกิจโดยรวม พัฒนาความเข้มแข็งและนำไปสู่การสร้างเสริมภูมิคุ้มกันให้แก่สังคมไทยทุกระดับ และลดความเหลื่อมล้ำทางสังคมลงอีกด้วย

อีกหนึ่งข่าวดีที่ผมได้อ่านเจอก็คือการประกาศเพิ่มเงินเดือนของภาครัฐ นี่แหละ!! นี่แหละครับแนวทางแก้ไขปัญหาความยากจน เพราะจะช่วยไม่ให้คนเก่งๆไปทำงานภาคเอกชนกันเสียหมด แม้ว่าจะเพิ่มให้เท่าเลยทีเดียวไม่ได้ แต่จะค่อยๆปรับไปให้เท่าภายใน 5 ปี

ผมก็ได้แต่หวังว่านโยบายดีๆอย่างนี้จะได้รับโอกาสจากคนไทยด้วยกันนะครับ อย่าให้คนที่ไม่พอใจรัฐบาลหรืออะไรก็แล้วแต่มาขัดขวางการก้าวหน้าของประเทศเราเลยครับ

สุดท้ายผมก็หวังว่า นโยบายดีๆเหล่านี้จะออกมาดี และช่วยแก้ไขความยากจนในประเทศเราอย่างยั่งยืน จะได้แค่ไหนเราก็ต้องมาติดตามกันดูหละครับ

####

บทความอ่านประกอบ

- มูฮัมหมัด ยูนุส (Muhammad Yunus) เจ้าของแนวคิดธนาคารเพื่อคนจน และรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพปี 2006

- “กู้โลกด้วยโยเกิร์ต” กับแนวคิด Social Business Enterprise ของ Muhammad Yunus

- ไมโครเครดิต : จันทร์เพ็ญ กิตติเวทย์วิทยา

Microfinance ทางออกของความจน และหนี้นอกระบบของคนไทย

Our Columnist @ www.sarut-homesite.net

สรสิช ศรีใจภา (PoomCTP)

22 ส.ค. 2553

หลังจากที่ทำให้คนไทยทั้งประเทศหายใจไม่ทั่วท้องนานกว่าสองเดือน ในที่สุดการชุมนุมปี 2553 ของกลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) ก็ได้จบลงอย่างเศร้าสลดในวันที่ 19 พฤษภาคม ด้วยความตายของผู้ชุมนุมรวมแปดสิบกว่าชีวิตตลอดระยะเวลาการชุมนุม รวม 6 ชีวิตที่ตายในเขตอภัยทานของวัดปทุมวนารามในวันสุดท้าย ตลอดจนอาคารร้านค้าที่วอดวายในเปลวเพลิงอันเกิดจากส่วนผสมระหว่าง ความแค้นของผู้ชุมนุม ความเยือกเย็นของนักก่อวินาศกรรมมืออาชีพ ประกอบกับอาการ “เกียร์ว่าง” อย่างน่าเกลียดของเจ้าหน้าที่ตำรวจจำนวนมากที่ยืนมองความวินาศเกิดขึ้นต่อหน้าต่อตา

การชุมนุมจบลงไปแล้ว แต่ความขัดแย้งในสังคมไทยยังไม่มีทีท่าว่าจะสิ้นสุดลง และสาเหตุใหญ่ที่มันจะยังไม่สิ้นสุดไปอีกนาน นอกเหนือจากประเด็นการแย่งชิงอำนาจทางการเมืองก็คือข้อเท็จจริงที่ว่า ความเหลื่อมล้ำและความไม่เป็นธรรมในสังคมไทยนั้นมีจริงและมีมานานแล้ว และถึงเวลาที่จะต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน

ปัญหาความเหลื่อมล้ำและไม่เป็นธรรม ก็เหมือนกับปัญหาใหญ่ปัญหาอื่นในปัจจุบันตรงที่ “วิธีแก้” เป็นเรื่องที่ต้องใช้เวลา ความรู้ ความสามารถ และการมีส่วนร่วม แต่ตราบใดที่เรายังไม่ถกกันเรื่องวิธีแก้อย่างจริงจัง เราก็ไม่มีวันแก้ปัญหาได้อย่างยั่งยืน เพราะวิธีแก้เดิมๆหลายวิธีใช้การไม่ได้แล้ว แต่คนส่วนใหญ่ยังไม่รู้ หรือรู้แต่ยังใช้ต่อไปเพราะนึกว่าไม่มีวิธีอื่นที่ดีกว่า

“วิธีแก้เดิมๆ” วิธีหนึ่งที่ใช้การไม่ได้อีกต่อไปแล้ว คือความพยายามที่จะแก้ปัญหาระดับชุมชนแบบ “จากบนลงล่าง” คือเอารัฐบาลกลางเป็นศูนย์กลาง แต่งตั้งคณะกรรมการอะไรสักอย่างขึ้นมาเขียนแผนกลยุทธ์ที่ฟังดูสวยหรู แต่มีประสิทธิผลต่ำมากในทางปฏิบัติ เพราะมักจะเขียนจากหอคอยงาช้างโดยปราศจากความเข้าใจในบริบทของท้องถิ่น เต็มไปด้วยเป้าหมายลอยๆที่ไร้กลไกการตรวจสอบติดตามผล และตัวชี้วัดที่เป็นรูปธรรม และมีความเสี่ยงที่จะถูกนักการเมืองและข้าราชการแต่ละระดับ “ชักหัวคิว” ระหว่างทางจนแทบไม่มีอะไรตกถึงมือชาวบ้าน หรือไม่เช่นนั้น ก็ทำให้ชาวบ้านต้องพึ่งพานักการเมืองหรือข้าราชการไปเรื่อยๆ เพราะนโยบายรัฐให้ความสำคัญกับเม็ดเงินที่ตอกลิ่มการพึ่งพา มากกว่าศักยภาพในการพึ่งพาตนเองของชาวบ้าน

วิกฤตทางการเมืองรอบนี้ จึงชี้ให้เห็นความสำคัญของการ “ปลดแอก” ชาวบ้านออกจากอำนาจของนักการเมืองระดับชาติและระบบราชการส่วนกลาง และเผยความสำคัญของ “การพัฒนาอย่างยั่งยืน” ซึ่งมีแนวคิดการพัฒนาจากฐานรากเป็นหัวใจสำคัญ

ผู้เขียนหวังว่า วิกฤตครั้งนี้ จะช่วยให้ปราชญ์ชาวบ้านและผู้เชี่ยวชาญหลายท่านที่อุทิศตนให้กับการพัฒนาจากฐานรากมายาวนาน ได้รับความสนใจจากสังคมในวงกว้างเสียที ผู้เขียนมีความรู้เรื่องนี้เพียงแค่หางอึ่ง แต่อยากแลกเปลี่ยนข้อสังเกตและข้อคิดบางประการจากภาคสนาม หลังจากที่ได้ทำวิจัยในโครงการชื่อ “โครงการศึกษาและจัดทำเครื่องมือประเมินตนเองขององค์กรการเงินฐานราก เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการจัดการการเงินและสวัสดิการชุมชน” ร่วมกับอาจารย์หลายท่านมานานกว่า 1 ปีแล้ว (ปัจจุบันโครงการดังกล่าวอยู่ในระยะที่สอง)

1. ชาวบ้านสมัยนี้ไม่ได้ “โง่” เพียงแต่ไม่พูดภาษาที่ “ผู้มีการศึกษา” คุ้นเคย และขาดทักษะการจัดการความรู้อย่างเป็นระบบ

ผู้เขียนคิดว่า นักวิชาการและคนทั่วไปจำนวนมากที่ภูมิใจว่าตน “มีการศึกษา” (ในความหมายที่ตื้นเขินคือจบปริญญาตรีเป็นอย่างต่ำ) ยังไปไม่พ้นมายาคติที่ว่า ชาวบ้านจนเพราะโง่ และดังนั้น จึงเจ็บตัวซ้ำซาก (เรียกสั้นๆว่า วงจรอุบาทว์ “โง่-จน-เจ็บ”)

ผู้เขียนเคยเชื่ออย่างนั้นเหมือนกัน จนกระทั่งได้ค่อยๆเรียนรู้ว่า ความเชื่อนี้เป็นมายาคติที่ไม่สอดคล้องกับความจริง นอกจากจะผิดแล้วยังเป็นอันตรายด้วย เพราะอาจทำให้นักวิชาการ เจ้าหน้าที่รัฐ หรือใครก็ตามที่ถือตัวว่า “ฉลาด” กว่าชาวบ้าน แนะนำวิธีแก้ปัญหาที่ใช้ไม่ได้ เพราะไม่สอดคล้องกับบริบทของท้องถิ่นและไม่ ต่อยอดจากฐานความรู้ของชุมชน

ยกตัวอย่างเช่น ตอนที่ลงพื้นที่ไปศึกษากลุ่มการเงินชุมชนแห่งหนึ่งในนครศรีธรรมราช ผู้เขียนรู้สึกอึดอัดปนรำคาญที่เห็นชาวบ้านลงบัญชีไม่ถูกต้องตามหลักบัญชีสากล และหลายรายการก็ดูจะยุ่งยากหรือเยิ่นเย้อเกินความจำเป็น เช่น แยกบัญชีกองทุนสวัสดิการออกมาต่างหากจากบัญชีกลุ่มออมทรัพย์ ต่อเมื่อผู้เขียนตั้งใจฟังเขาอธิบายหลายรอบถึงได้เข้าใจว่า ที่เขาลงบัญชีแบบนั้นมีเหตุผล คือตั้งใจจะ “กัน” ผลกำไรส่วนใหญ่ไปเข้ากองทุนสวัสดิการ เพราะกลุ่มนี้เน้นการจัดสวัสดิการให้กับสมาชิกมากกว่าปล่อยสินเชื่อ ถ้าเขาไม่ลงบัญชีแยกกันแบบนี้ ชาวบ้านที่เป็นสมาชิกอาจเรียกร้องให้จ่ายเงินปันผลมากกว่าที่เขาจ่ายจริง เพราะจะมองเห็นกำไรก้อนโตทุกปี

ถ้าผู้เขียนยึดติดกับความเชื่อผิดๆ ที่ว่าชาวบ้านโง่ และดังนั้น จึงไม่พยายามเข้าใจเหตุผลของเขาก่อน ผู้เขียนในฐานะ “ผู้เชี่ยวชาญทางการเงิน” (ในสายตาของชาวบ้าน) ก็คงแนะนำให้กลุ่มนี้เปลี่ยนวิธีลงบัญชีเสียใหม่ให้ถูกต้องตามหลักสากล และถ้าคณะกรรมการกลุ่มทำตาม กลุ่มนี้ก็จะมีบัญชีที่นักบัญชีอ่านรู้เรื่องและสบายใจ แต่อาจประสบปัญหาจ่ายเงินปันผลมากเกินไปเพราะสมาชิกมองเห็นกำไรที่ชัดเจน กลายเป็นว่าได้อย่างเสียอย่าง

การอดทนทำความเข้าใจกับกลุ่ม และไม่ทึกทักเอาเองว่าชาวบ้านโง่ ทำให้เรามองเห็นประโยชน์ของ “เทคนิค” การทำบัญชีแบบชาวบ้านในแง่ของการบริหารจัดการความต้องการของสมาชิก เมื่อมองเห็นแล้วก็สามารถช่วยชาวบ้านคิดหาวิธีปรับปรุงรูปแบบของการลงบัญชี ให้อ่านง่ายและตรวจสอบง่ายกว่าเดิม แทนที่จะแนะให้เขาเปลี่ยนวิธีการลงบัญชีใหม่หมด

ตัวอย่างนี้สอนให้รู้ว่า ทั้งชาวบ้านและผู้เชี่ยวชาญต่างมีสิ่งที่รู้และไม่รู้ด้วยกันทั้งสองฝ่าย ผู้เชี่ยวชาญมักจะรู้หลักการ แต่ไม่รู้บริบทของท้องถิ่น เช่น ลักษณะความสัมพันธ์ในชุมชน ส่วนชาวบ้านมักจะไม่รู้หลักการใดๆ แต่รู้และเข้าใจบริบทของท้องถิ่นตัวเองเป็นอย่างดี ในเมื่อทั้งสองฝ่ายต่างมีสิ่งที่ตัวเอง “โง่” ก็จะต้องปรับความเข้าใจกัน ผู้เชี่ยวชาญจะแนะนำอะไรก็ควรจะเข้าใจภาษาของชาวบ้านก่อน จะได้ช่วยต่อยอดจากฐานความรู้ของชาวบ้านที่ใช้การได้ดีแล้วระดับหนึ่ง ไม่ใช่บอกให้โยนทิ้งไปทั้งหมดเพราะไม่ตรงกับองค์ความรู้ในหอคอยงาช้าง

2. “เงิน” ไม่ใช่ทรัพยากรที่กลุ่มต้องการที่สุด

ตัวอย่างข้างต้น นอกจากจะชี้ให้เห็นลักษณะความ “ฉลาด” ของภูมิปัญญาชาวบ้านแล้ว ยังสะท้อนให้เห็นว่า เงินมักจะไม่ใช่ทรัพยากรที่สำคัญที่สุดในการจัดการกลุ่มการเงินชุมชน โดยเฉพาะในการยกระดับการจัดการให้เป็นระบบ และมีความเป็น “สถาบัน” มากกว่าเดิม แทนที่การพึ่งพาตัวบุคคล เช่น ผู้ใหญ่บ้านที่ริเริ่มแนวคิด ทั้งนี้ เนื่องจาก “นักการเงินชาวบ้าน” หลายท่านเข้าใจหลักการบริหารจัดการเงินกู้ เงินฝาก และสวัสดิการได้โดยสัญชาตญาณและสามัญสำนึก อาศัยการลองผิดลองถูกเพียงเล็กน้อย คือมี “แวว” ด้านนี้อยู่แล้ว

ที่ ชัยนาท เหรัญญิกกลุ่มการเงินชุมชนท่านหนึ่งที่จบ ป.4 สาธิตวิธีคำนวณเงินปันผลตามเดือนที่รับฝากเงินให้ผู้เขียนดู อธิบายว่าคิดว่าต้องใช้สัดส่วนทำนองนี้เพราะรู้สึกว่า คนที่นำเงินมาฝากในเดือนพฤศจิกายนปีที่แล้ว ไม่ควรจะได้รับเงินปันผลเท่ากับอีกคนที่นำเงินจำนวนเดียวกันมาฝากตั้งแต่เดือนเมษายนปีที่แล้ว (กลุ่มเพิ่งจ่ายเงินปันผลในเดือนมกราคมปีนี้) แน่นอนว่าสิ่งที่เหรัญญิกท่านนี้พยายามอธิบายคือ หลักการคำนวณตามส่วน (pro rata) สิ่งที่น่าทึ่งคือ ท่านสามารถค้นพบหลักการนี้ได้เองจากความรู้สึกตะหงิดใจที่ว่า สมาชิกที่ฝากเงินไม่พร้อมกันไม่ควรได้รับเงินปันผลเท่ากัน

ตัวอย่างเล็กๆนี้ สะท้อนให้เห็นว่า กลุ่มการเงินชุมชนไทยที่ประสบความสำเร็จค่อนข้างดีในแง่ของการบริหารจัดการ เงินกู้ เงินฝาก และสวัสดิการ เป็นเวลาเกิน 1 ทศวรรษมาแล้วนั้น ส่วนใหญ่มี “นักการเงินชาวบ้าน” ที่มีสัญชาตญาณของนักการเงิน บริหารจัดการเงินของกลุ่มได้ดีแล้วระดับหนึ่ง และมีกฎเกณฑ์กติกาที่ตอบสนองความต้องการของสมาชิกได้ สิ่งที่พวกเขาต้องการเพื่อยกระดับตัวเองจึงไม่ใช่เงิน หากเป็นทรัพยากรอื่นๆที่หายากในระดับท้องถิ่น เช่น ระบบบัญชีที่รัดกุมและตรวจสอบได้ ความรู้และเครื่องมือที่จะช่วยวางแผนทางการเงิน (หมายถึงการวางแผนเพื่ออนาคตของกลุ่ม) ตลอดจนวิธีคิดเกี่ยวกับการวัดผลตอบแทนทางสังคม เช่น คุณภาพชีวิตของสมาชิก ความมั่นคงของชุมชน สุขภาพแข็งแรง ซึ่งเป็นเป้าหมายสำคัญขององค์กรการเงินฐานรากจำนวนมาก แต่ส่วนใหญ่ยังขาดแนวทางในการวัดและติดตามผล

3. การมีส่วนร่วมของสมาชิก เป็นหัวใจสำคัญขององค์กรการเงินชุมชน

ข้อค้นพบเบื้องต้นของทีมวิจัยเรา สอดคล้องกับงานวิจัยสถาบันไมโครไฟแนนซ์ทั่วโลกหลายชิ้นที่ระบุว่า การมีส่วนร่วมของคนในชุมชนเป็นปัจจัยแห่งความสำเร็จที่สำคัญของกลุ่มการเงินชุมชน กลุ่มที่ไปได้ดีมักจะเป็นกลุ่มที่สมาชิก (ชาวบ้านในหมู่บ้าน) มีส่วนร่วมในการตัดสินใจของกลุ่มอย่างเต็มที่ โดยเฉพาะการนำกำไรจากกลุ่มการเงินชุมชนไปลงทุนในสินทรัพย์ของชุมชนเอง หรือนำไปช่วยเหลือผู้ยากไร้ในหมู่บ้าน เพราะถ้าชาวบ้านไม่รู้สึกว่าพวกเขาเป็น “เจ้าของ” กลุ่มการเงินร่วมกัน พวกเขาก็จะไม่มีแรงจูงใจที่จะเลือกตั้งและคอยติดตามการทำงานของคณะกรรมการกลุ่ม และติดตามดูแลลูกหนี้ ทำให้คณะกรรมการอาจเชิดเงินของชาวบ้านหายไปดื้อๆ หรือปล่อยกู้ให้กับพวกพ้องของตัวเองเท่านั้น (นี่เป็นปัญหาใหญ่ของกองทุนหมู่บ้านในระยะแรก)

4. “ขนาด” ของสถาบันไม่สำคัญเท่ากับการ “ทำซ้ำ”

องค์กรการเงินชุมชนของไทยที่บริหารจัดการเงินได้ค่อนข้างดีส่วนใหญ่มีขนาดเล็ก คือระดับหมู่บ้าน มีสมาชิกไม่ถึงหนึ่งพันคน อย่างมากก็เชื่อมกันหลายกลุ่มเป็นเครือข่ายระดับตำบล แลกเปลี่ยนเรียนรู้และตรวจสอบบัญชีให้กันและกัน นักการเงินชาวบ้านหลายท่านบอกพวกเราว่า ไม่ต้องการขยายกิจการ เพราะอยากช่วยคนในหมู่บ้านของตัวเองเป็นหลัก ดังนั้น ถ้าเราอยากพัฒนาวงการนี้ “ขนาด” อาจไม่สำคัญเท่ากับการสังเคราะห์และ “ถอด” องค์ความรู้ กติกา และกลไกของกลุ่มที่ประสบความสำเร็จออกมาเป็น “โมเดล” ที่กลุ่มอื่นสามารถนำไป “ทำซ้ำ” โดยประยุกต์ใช้ให้เข้ากับบริบทในท้องถิ่นของตัวเอง

ถ้านักพัฒนา นักวิชาการ หรือผู้มีอำนาจภาครัฐส่วนใหญ่ยังมัวแต่คิดแบบ “บนลงล่าง” เชื่อว่าตัวเอง “รู้ดี” กว่าชาวบ้าน และเชื่อว่าทุกโครงการจะต้อง “ใหญ่โต” ชนิดอลังการงานสร้าง ผู้เขียนก็ค่อนข้างมั่นใจว่า การส่งเสริมการพัฒนาจากฐานรากที่เป็นระบบและยั่งยืนจะยังอยู่อีกไกลสำหรับสังคมไทย

ทักษะ ความรู้ และวิธีจัดการ ของกลุ่มการเงินชุมชน : ข้อคิดจากการลงพื้นที่

คอลัมน์ การเงินปฏิวัติ

สฤณี อาชวานันทกุล www.fringer.org

วันที่ 03 มิถุนายน พ.ศ. 2553 ปีที่ 34 ฉบับที่ 4215  ประชาชาติธุรกิจ

กว่าจะพิมพ์บทความนี้เสร็จได้ ช่างยากเย็นมากครับ คราวก่อนพิม์เสร็จยังไม่ทันส่ง คอมแฮงค์ เสียไปเลยจนต้องฟอแมท (เขียนบทความทีไรเป็นทุกที ตั้งแต่บอร์ดฟุตบอลเก่าละ อาถรรพ์ป่าววะเนี่ย)

ก่อนหน้าที่ผมจะมาพิมพ์บทความนี้ ผมได้ยินชื่อของ โมฮัมหมัด ยูนุส มาได้ไม่นาน จนกระทั่งได้ทำรายงานเกี่ยวกับ ไมโครเครดิต ผมรู้สึกทันทีเลยว่าผู้ชายคนนี้สุดยอดมาก เพราะความคิดของเค้าจะทำให้โลกนี้น่าอยู่ขึ้นมาก เพราะผมเองก็เชื่อว่า สิ่งที่กำลังแบ่งแยกชนชั้นของสังคมคือเงิน ทั้งๆที่คนมีเงินบางทีผมว่าน่าคบหาน้อยกว่าเสียอีก ดังนั้น ผมจึงเห็นด้วยกับ ยูนุส ที่ว่า การจะขจัดความยากจนออกไปจากโลก ต้องไม่ใช่ด้วยการบริจาคเงินให้คนจน แต่เป็นการสอนและเปลี่ยนคนจนให้กลายเป็นผู้ประกอบการต่างหาก

แม้ว่าจากประสบการณ์ที่ได้ไปสำรวจย่านคนจนมาหลายที่ จะทำให้ผมคิดว่ามันต้องปรับอีกมากถ้าจะใช้กับคนไทยก็ตาม เพราะคนไทย(ในความคิดของผม) ชอบที่จะนั่งรอความช่วยเหลือมากกว่าจะพยายามขวนขวายอะไรด้วยตัวเอง ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลอะไรก็ตาม เพราะคนไทยรักความสบาย (มันเป็นแค่ความคิดของผมแหละนะ = =) แต่ถ้ามันปรับจนลงตัวแล้ว ผมคิดว่า ไมโครเครดิต จะช่วยให้คนจนในประเทศเราเองหายจนได้เหมือนกัน

นอกจากแนวคิด ไมโครเครดิต แล้ว Social Business Enterprise ก็เป็นอะไรที่ผมคิดว่า นี่แหละ เพื่อโลกน่าอยู่ของจริง ผมชอบความคิดนี่มาก แล้วก็ชอบพล่ามให้แฟนตัวเองฟังประจำ จนในที่สุดมันก็โยงมาถึงบทความนี้ เพราะแฟนผมบอกว่า มันเป็นความคิดที่ดี แต่ดูอุดมคติไปหน่อยนะ เดี๋ยวนี้สังคมมันต่ำทรามกันไปหมดแล้ว แถมหาว่า ผมใช้ชีวิตอยู่กับโลกอุดมคติมากไปรึเปล่าอีกต่างหาก (เจ็บครับ TT^TT) ทำให้ผมมานั่งลองนึกดู ผมก็แอบรู้สึกเห็นด้วยกับแฟนตัวเองเหมือนกันว่า ทุกๆวันนี้มองไปทางไหนสังคมมันก็มีแต่ปัญหา เหมือนสภาพจิตใจคนเรามันต่ำลงไปเรื่อยๆ ยิ่งคิดผมก็ยิ่งไม่สบายใจ

ผมรู้สึกเหมือนเงินมันจะกลายเป็นเทพเจ้าของสังคมไปแล้วหละครับ!!!

ทำเอาผมรู้สึกท้อแท้กับชีวิตไปครู่หนึ่งเลยทีเดียว เพราะความฝัน(ลมๆแล้งๆ)ที่ผมอยากทำคือ ผมอยากทำอะไรเพื่อประเทศชาติ อยากทำอะไรที่ทำให้คนในประเทศใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุข (จะได้ฝากชื่อไว้ในหน้าประวัติศาสตร์ 555+)

ประจวบเหมาะกับที่ผมได้ไปเข้าค่ายวิชาพัฒนาชนบทพอดี ที่บ้านปราสาท โคราช…

6 วัน 5 คืนเต็มๆที่ได้อยู่กับชาวบ้าน (Homestay) ผมพูดได้เต็มปากเลยว่า ผมสบายใจมาก เงินทองแทบไม่ได้ใช้ (ใช้กินไอติม เพราะอากาศร้อน ล่อซะน้ำหนักขึ้นเลย TT^TT) แถมผมเห็นชาวบ้านไม่ได้มีเงินทองอะไรมากมาย เค้าก็อยู่กันได้อย่างมีความสุข อบอุ่นเสียยิ่งกว่าสังคมกรุงเทพฯ ที่มีแต่การแข่งขันเยอะ!!!

ถ้าเกิดว่าบริษัททั้งหลายแหล่ในโลก หันมาใช้แนวคิด Social Business Enterprise กันหมด รับรองว่าปัญหาพวกราคาไม่เป็นธรรมต่างๆนาๆก็จะหายไปด้วย เพราะถ้ามองเรื่องการทำความดีคืนสู่สังคมเพื่อให้โลกหน้าอยู่แล้ว ผมว่ากำไรขาดทุนมันดูเป็นเรื่องจิ๊บจ๊อยไปเลยนะครับ

สำหรับผมแล้ว ผมคิดว่าความคิดนี้จะเปลี่ยนแปลงแนวคิดในโลกธุรกิจในอนาคตไปเลยทีเดียว และก็จะช่วยเปลี่ยนแปลงความคิดของพวกบริจาคเงินการกุศล ที่ในความคิดของผม(อีกแล้ว) คิดว่าไม่ค่อยได้ผลที่เงินบริจาคจะเป็นการช่วยสร้างงาน เพราะการบริจาคเงินมันก็แค่ระยะสั้นๆ แต่ถ้าเราสร้างงานที่มั่นคงยั่งยืนให้คนจนเหล่านั้นได้ นี่แหละ วิธีขจัดความจนที่ยั่งยืนหละครับท่าน

ยิ่งผมติดตามความคิดของผู้ชายคนนี้(ยูนุส) มากเท่าไหร่ ผมยิ่งรู้สึกทึ่งในความคิดที่ไม่ยึดติดกับแนวคิดเดิมๆ และวัฒนธรรมเก่าต่างๆของเค้า (วัฒนธรรมมันจะมีประโยชน์มากแค่ไหนกัน ถ้ามันยังทำให้คนจนต่อไปเรื่อยๆ) แนวคิดของผู้ชายคนนี้สะเทือนทั้งโลกได้จริงๆ ไม่แปลกใจเลยสำหรับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ ถ้าดูจากสิ่งที่เค้าทำ เพื่อขจัดความยากจนของคนจนทั่วทั้งโลก

ยิ่งสำหรับคนที่เชื่อมั่นในความเท่าเทียม(แต่ไม่ใช่คอมมิวนิสต์นะครับ = =) และยึดติดอยู่กับโลกในอุดมคติที่ไม่มีกำแพงความจนอย่างผม แนวคิดนี้ถือได้ว่าเป็นก้าวสำคัญของการเปลี่ยนโลกให้น่าอยู่ และเข้าใกล้คำว่า “โลกอุดมคติ”เข้าไปอีกนิด

Social Business Enterprise, แนวคิดของ ยูนุส จะใช้ได้กับสังคมไทยได้หรือไม่?

Our Columnist @ www.sarut-homesite.net

สรสิช ศรีใจภา (PoomCTP)

14 พ.ค. 2553

หลายๆท่านคงเคยได้ฟังข่าวกันบ้างแล้วว่า ประเทศไทยมีแผนที่จะให้ธนาคารพาณิชย์ของไทยหรือธนาคารของต่างชาติ เข้ามาปล่อยสินเชื่อในรูปแบบ ไมโครเครดิต เพื่อช่วยเหลือประชาชนให้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น

วันนี้จึงถือโอกาสสรุปแนวคิดให้ผู้อ่านได้พอเห็นภาพกันคร่าวๆว่า ไมโครเครดิตคืออะไร จุดเริ่มต้นมาจากไหน มีรูปแบบอย่างไร และผลประโยชน์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจะเป็นอย่างไรกันบ้าง

“ไมโครเครดิต” เป็นแนวคิดของนายธนาคารนักเศรษฐศาสตร์ชาวบังกลาเทศที่ชื่อว่า มูฮัมหมัด ยูนุส ซึ่งเขาได้ก่อตั้งธนาคาร กรามีน แบงก์ ขึ้นมาเพื่อทำการปล่อยกู้ให้แก่ชาวบังกลาเทศที่ยากจน โดยมีแนวคิดคล้ายๆกับสหกรณ์ออมทรัพย์ในบ้านเรา ที่เป็นเหมือนธนาคารในแหล่งชุมชนที่ช่วยปล่อยกู้ให้แก่สมาชิกของสหกรณ์นั่น เอง

อย่างไรก็ตาม ไมโครเครดิตมีความสำคัญตรงที่ว่า สามารถปล่อยกู้ให้แก่ประชาชนที่ยากจน หรือไม่มีรายได้เพื่อนำไปสร้างอาชีพเล็กๆน้อยๆ เช่น ค้าขาย โดยจำนวนเงินที่ปล่อยกู้อาจเล็กน้อย ถึงขนาดที่ธนาคารพาณิชย์ทั่วไปไม่คิดที่จะปล่อยกู้เลยก็ได้ ที่สำคัญ ผู้มาขอกู้ยังไม่ต้องมีหลักทรัพย์มาค้ำประกันอีกด้วย

ถือว่าเป็นข้อดีอย่างมาก ที่ไมโครเครดิตจะช่วยให้คนยากจนสามารถเข้าถึงแหล่งเงินกู้ในระบบได้ง่ายขึ้น โดยไม่ต้องไปขอกู้จาก จ้าหนี้นอกระบบ ที่คิดอัตราดอกเบี้ยแบบรายวัน หรือกว่า 20% ต่อปี และช่วยเปิดทางให้คนเหล่านี้มีช่องทางทำมาหากินได้ง่ายขึ้น และเมื่อคนยากจนสามารถกู้เงินเล็กๆน้อยๆ เพื่อมาสร้างอาชีพได้แล้ว ผลกระทบที่สำคัญต่อๆมาคือ คุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ของคนเหล่านี้ก็จะดีขึ้น สภาพสังคมโดยรวมก็ดีขึ้น เด็กยากจนก็มีโอกาสเข้าถึงการศึกษาได้มากขึ้น ปัญหาลักขโมยและยาเสพติดก็จะลดน้อยลง หนี้นอกระบบก็จะค่อยๆหมดไป ความต้องการเงินอุดหนุนจากภาครัฐก็จะลดน้อยลง และภาครัฐก็จะสามารถเข้าควบคุมปัญหาระบบการเงินของประชาชนรากหญ้าได้ง่ายขึ้น

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ต้องคำนึงถึงในการนำแนวคิดไมโครเครดิตมาใช้ในเบื้องต้นคือ การให้ความรู้ความเข้าใจเบื้องต้นแก่ประชาชนอย่างเพียงพอ ทั้งในแง่ของระเบียบวิธีในการเข้าขอสินเชื่อ การสร้างระเบียบวินัยในการจ่ายชำระคืนเพื่อป้องกันปัญหา NPL ในภายหลัง รวมถึงการรณรงค์ให้ประชาชนกล้าที่จะเข้ามาขอใช้บริการ เนื่องจากปัญหาหนึ่งของประชาชนที่ยากจนคือ การไม่รู้หนังสือ ทำให้ไม่กล้าหรือกลัว ที่จะเข้ามาขอใช้บริการ นอกจากนี้สถาบันการเงินหรือองค์กรของรัฐอาจต้องคอยติดตามการนำเงินไปใช้ เพื่อสร้างอาชีพ และให้ความรู้ในส่วนของวิชาชีพต่างๆเพิ่มเติม

ทั้งนี้ ประชาชนระดับรากหญ้า ถือว่าเป็นพลเมืองส่วนใหญ่ของประเทศ ดังนั้น เมื่อรากฐานของประชาชนส่วนใหญ่ในประเทศมีความแข็งแกร่ง ทั้งในแง่ของสถานะการเงิน และคุณภาพชีวิตที่ดีแล้ว ประเทศไทยเรา ก็จะเติบโตและพัฒนาให้มีความก้าวหน้าได้ทัดเทียมกับประเทศที่พัฒนาแล้วได้ในอนาคต

ไมโครเครดิต
จันทร์เพ็ญ  กิตติเวทย์วิทยา
วันพฤหัสบดีที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2553

หนี้อะไรก็ไม่ร้ายแรงเท่าแสนยานุภาพของ “หนี้นอกระบบ”

ไม่มีอะไรเจ็บปวดไปกว่าการนั่งหน้าดำคร่ำเคร่งกับการทำมาหากิน ผลิตเงินมาเพื่อให้ทันจ่ายหนี้เป็นรายวันให้กับเจ้าหนี้ บางคนเจอดอกเบี้ยเบาะๆ แค่เดือนละ 8-10% แต่ก็มีบางรายที่เจอดอกเบี้ยมหาโหดที่เดือนละ 20-30%

การหลุดจากวัฏจักรของหนี้นอกระบบจึงไม่ง่าย สูตรที่นักวางแผนการเงินพูดกันบ่อยที่สุดคือ โอกาสที่คุณจะกำจัดหนี้นอกระบบออกจากชีวิตได้ ต้องพาตัวเองเข้าผลักเข้ามาเป็น “หนี้ในระบบ” ให้ได้เสียก่อน

ไม่ใช่เรื่องง่ายอีกเช่นกัน ที่คุณจะผันหนี้นอกระบบมาเป็นหนี้ในระบบ เพราะต้นเหตุที่ทุกคนต้องหันไปกู้หนี้นอกระบบ คือมีคุณสมบัติและหลักฐานไม่เพียงพอที่จะไปกู้เงินจากสถาบันการเงิน แต่ข่าวดีก็คือ เดือน ธ.ค. 2552 ทั้งเดือน รัฐบาลเปิดโอกาสให้ผู้มีหนี้นอกระบบได้ลงทะเบียนเพื่อกู้เงินไปปลดหนี้นอกระบบ

Fundamentals ฉบับนี้ พาไปติดตามสาเหตุและทัศนะของการเป็นหนี้นอกระบบกัน

มูลหนี้นอกระบบ 1.3-1.6 แสนล้านบาท บวกกับสัดส่วนหนี้นอกระบบ ที่ขยับขึ้นสู่ 20% ของมูลหนี้ทั้งระบบที่ประมาณ 8 ล้านล้านบาท กำลังกลายเป็นปัญหาร้ายแรงทั้งต่อเศรษฐกิจและสังคม รัฐบาลเล็งเห็นว่า หากปล่อยทิ้งไว้จะยิ่งเป็นภัยที่ลุกลามจนยากจะเยียวยา จึงเป็นเจ้าภาพจัดโครงการปล่อยสินเชื่อเพื่อปลดหนี้นอกระบบ โดยสามารถลงทะเบียนที่สาขาของธนาคารออมสิน และ ธ.ก.ส. ได้ทั่วประเทศ ตั้งแต่วันที่ 1-30 ธ.ค. 2552 ตั้งแต่เวลา 8.30-16.30 น. เว้นเฉพาะวันอาทิตย์และวันหยุดนักขัตฤกษ์

O ไม่มีระบบ ใครมาก่อน-ได้ก่อน

รายงานข่าวจากธนาคารออมสินแจ้งว่า ไม่มีระบบใครมาก่อนได้ก่อน  ฉะนั้น ผู้ที่ต้องการเดินทางไปลงทะเบียน ไม่จำเป็นต้องรีบไปตั้งแต่วันแรก และสามารถทยอยเดินทางไปลงทะเบียนได้ทั้งเดือน ข้อสำคัญคือ วันที่จะเดินทางไปลงทะเบียน จะต้องนำสำเนาบัตรประชาชน สำเนาทะเบียนบ้าน และหลักฐานการเป็นหนี้นอกระบบไปด้วย ซึ่งกรณีไม่มีหลักฐานก็ไม่เป็นไร แต่เงื่อนไขคือต้องเป็นผู้มีอายุไม่ต่ำกว่า 20 ปี และไม่เกิน 65 ปี

ส่วนกรณีผู้ค้ำประกัน สำหรับเงินกู้ไม่เกิน 1 แสนบาท ต้องมีผู้ค้ำประกัน 1 คน และ 2 คน สำหรับวงเงินกู้ 2 แสนบาท ผู้ค้ำประกันต้องมีรายได้รวมกันไม่น้อยกว่า 10% ของเงินกู้ โดยเงินกู้จะมีระยะเวลาการชำระเงินกู้ไม่น้อยกว่า 8 ปี

“ยังไม่ต้องพาผู้ค้ำประกันไปด้วยในวันลงทะเบียน เมื่อได้รับอนุมัติเงินกู้แล้วจึงจำเป็นต้องมีผู้ค้ำประกัน ซึ่งหลังปิดการรับลงทะเบียน ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2553 ข้อมูลทั้งหมดจะส่งไปกรมบัญชีกลางเพื่อคัดแยกหนี้และลูกหนี้”

O คนนิยมกู้นอกระบบ-บัตรเครดิตมากขึ้น

ผลจากการสำรวจของมหาวิทยาลัยหอการค้าและหอการค้าไทย ที่สำรวจความคิดเห็นสถานะภาพหนี้ภาคครัวเรือนทั่วประเทศจากกลุ่มตัวอย่าง 1,202 คน ระหว่างวันที่ 6-13 พ.ย. 2552 พบว่า ภาพรวมของแหล่งเงินกู้ในปัจจุบันจะเห็นว่า เมื่อต้องการใช้เงินอย่างเร่งด่วนประชาชนหันไปพึ่งพิงแหล่งเงินกู้นอกระบบ และจากบัตรเครดิตมากขึ้น ขณะเดียวกัน ธนาคารประชาชนและกองทุนหมู่บ้านก็เป็นแหล่งหยิบยืมเงินที่ได้รับความนิยมรองลงมา

โดยธนาคารพาณิชย์ ธนาคารของรัฐ สถาบันการเงินที่ไม่ใช่ธนาคาร รวมถึง โรงรับจำนำ ได้รับความนิยมน้อยลงเรื่อยๆ

และจะสังเกตได้ว่า ผู้ที่มีรายได้ต่ำกว่า 5,000 บาท จะมีหนี้นอกระบบเยอะกว่ากลุ่มอื่น ส่วนคนที่มีรายได้ 30,000-50,000 บาท จะมีหนี้ในระบบมากกว่า

สำหรับภาระหนี้ของครัวเรือนในปัจจุบัน พบว่า มีจำนวนหนี้สินเฉลี่ยต่อครัวเรือนประมาณ 147,542 บาท หรือมีภาระต้องผ่อนชำระต่อเดือนประมาณ 9,654 บาท โดยเพิ่มขึ้น 2.8% จากต้นปี 52 คิดเป็นเพิ่มขึ้น 3,000 บาท/ครัวเรือน แบ่งเป็นหนี้ในระบบ 42.6% และหนี้นอกระบบ 57.4% สาเหตุที่หนี้เพิ่มขึ้น เพราะมีรายจ่ายสูงกว่ารายได้ ประกอบกับ ค่าครองชีพเพิ่มขึ้น ทำให้ต้องหันไปหาแหล่งเงินกู้นำมาใช้ให้จ่ายในชีวิตประจำวัน ลงทุน ซื้อยานพาหนะ และซื้อบ้าน

ทั้งนี้ เมื่อดูการก่อหนี้ของกลุ่มตัวอย่าง พบว่า  34% มีเฉพาะหนี้ในระบบ อีก 34% มีเฉพาะหนี้นอกระบบ และประมาณ 31% มีทั้งหนี้ในและนอกระบบ

โดยมีการสำรวจหนี้ในปัจจุบันและในอนาคต แม้หนี้นอกระบบจะเพิ่มขึ้น แต่ใน 1 ปีข้างหน้า กลุ่มตัวอย่างเชื่อว่า 59% หนี้นอกระบบจะลดลง และ 35% เชื่อว่าจะไม่มีหนี้นอกระบบเลย

O 79% ของผู้มีหนี้ มีปัญหาชำระ

แบบสำรวจยังสอบถามถึงการชำระหนี้ในรอบปีที่ผ่านมา ปรากฏว่า 79.1% ตอบว่ารอบปีที่ผ่านมา มีปัญหาในการชำระหนี้ มีเพียง 20.9% ตอบว่าไม่มีปัญหา

ซึ่งจากการสอบถามถึงสาเหตุของการเป็นหนี้ พบว่า 42.8% กู้เงินมาเพื่อใช้จ่ายทั่วไป 30% กู้เงินเพื่อซื้อทรัพย์สิน 18.3% กู้มาเพื่อลงทุนหรือประกอบธุรกิจ 7.9% เป็นหนี้ที่เกิดจากการซื้อบ้าน

สำหรับสถานภาพทางการเงินของครัวเรือนนั้น 75.5% พบว่า มีปัญหารายได้ไม่เพียงพอต่อค่าใช้จ่าย มีเพียง 24.5% เท่านั้นที่ตอบว่าไม่มีปัญหา ซึ่งกลุ่มตัวอย่างที่มีปัญหานั้น พวกเขาให้เหตุผลว่า เกิดจากการที่ราคาสินค้าแพงขึ้น 66.5%  21.6% บอกว่าเป็นเพราะอัตราดอกเบี้ยสูงขึ้น  5.7% บอกว่าเพราะราคาน้ำมันแพง

ซึ่งโดยภาพรวมของกลุ่มที่มีปัญหารายได้ไม่พอกับค่าใช้จ่ายนั้น เมื่อเกิดปัญหา 45%จะหันไปกู้เงิน  20%นำเงินออมออกมาใช้ อีก 20%หันไปขอความช่วยเหลือจากญาติพี่น้อง อีก 13%นำสินทรัพย์ที่มีอยู่ออกมาขายหรือจำนำ

ส่วนกลุ่มที่บอกว่าไม่มีปัญหา ยังมีรายได้เพียงพอกับรายจ่ายนั้น เพราะพวกเขายังเลือกซื้อสินค้าเฉพาะที่จำเป็น ซึ่งประมาณ 63%ของกลุ่มตัวอย่างบอกว่า พวกเขาคิดว่าปัจจุบันหนี้เพิ่มขึ้นมากกว่าตัวเลขรายได้ที่เพิ่มขึ้นไปเรียบร้อยแล้ว

O คนรอบตัวมีหนี้นอกระบบมากขึ้น

หอการค้ายังได้ถามกลุ่มตัวอย่างว่า มีคนรู้จักที่มีหนี้นอกระบบหรือไม่ กลุ่มตัวอย่าง 85.8% ตอบว่า มีคนรู้จักเป็นหนี้นอกระบบ ซึ่งเมื่อเทียบกับปีที่ผ่านมาคนรู้จักที่มีหนี้นอกระบบเหล่านั้น มีหนี้นอกระบบเพิ่มมากขึ้นกว่า 32%

ซึ่งรูปแบบการทวงหนี้ของเจ้าหนี้นอกระบบนั้น ที่เจอเยอะที่สุดคือโทรศัพท์มาทวงหนี้ นอกจากนี้ ยังมีที่ส่งคนมาทวงหนี้ หรือร้ายแรงยิ่งกว่านั้นคือส่งนักลงมาข่มขู่ให้จ่ายหนี้

O เชื่อรัฐแก้ไขปัญหานี้นอกระบบไม่ได้

ผลการสำรวจกลุ่มตัวอย่างพบว่า 76%ของกลุ่มตัวอย่าง ยังไม่เคยเป็นหนี้นอกระบบ ซึ่งเมื่อสอบถามกลุ่มที่เคยเป็นหนี้นอกระบบมาก่อน 59.5%มองว่ารัฐบาลไม่น่าจะแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบได้ เมื่อดูจากสาเหตุของความพยายามในการแก้ไขหนี้ที่ผ่านมา พบว่า ส่วนใหญ่เมื่อแสดงความจำนงในการแก้ไขหนี้ไปแล้ว รัฐบาลไม่ติดต่อกลับมา ขณะที่บางส่วนไม่มีหลักทรัพย์ในการค้ำประกัน รวมถึงบางคนมีหนี้สูงเกินกำหนดวงเงินช่วยเหลือ

ส่วน 40%ของคนที่คิดว่ารัฐบาลจะแก้ปัญหาหนี้นอกระบบได้ เพราะเชื่อว่า  72%ของคนที่ได้รับการแก้ไขหนี้นอกระบบ จะไม่กลับมาเป็นหนี้อีก มีส่วนน้อยที่มีโอกาสกลับมาเป็นหนี้อีก เพราะยังมีรายได้ที่ไม่พอกับรายจ่าย บางคนไม่มีเงินทุนหมุนเวียน บางคนประกอบอาชีพแล้วขาดทุน นั่นเป็นสาเหตุให้คนกลุ่มนี้กลับมาเป็นหนี้นอกระบบอีก

“ธนวรรธน์ พลวิชัย” ผู้อำนวยการ ศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจและธุรกิจ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย บอกว่า ปัจจุบันประชาชนส่วนใหญ่ยังมีความกังวลว่า การแก้ปัญหาหนี้นอกระบบของรัฐบาลในครั้งนี้อาจจะไม่ได้ผลนัก เพราะรัฐบาลไม่มีการติดตามผลอย่างต่อเนื่อง หรือบางรายไม่มีหลักทรัพย์ค้ำประกัน และมีหนี้สูงกว่าวงเงินที่รัฐกำหนด ทำให้ขาดโอกาสในการเข้าร่วมโครงการ  อย่างไรก็ตาม โดยส่วนตัวเขาเห็นด้วยกับมาตรการแก้ไขหนี้นอกระบบของรัฐบาล แม้รูปแบบจะคล้ายประชานิยม และไม่ส่งผลต่อการกระตุ้นเศรษฐกิจมากนัก

แต่เป็นโครงการที่เข้าถึงประชาชนได้อย่างแท้จริง ซึ่งจะมีผลทำให้ลดรายจ่ายจากภาระดอกเบี้ย และมีการออม การใช้จ่ายมากขึ้น เชื่อว่านโยบายนี้มีโอกาสประสบความสำเร็จ เพราะรัฐใช้สถาบันการเงินรัฐช่วยขับเคลื่อน ซึ่งมีระบบการจัดการและบริหารความเสี่ยงดี ทำให้โอกาสเกิดหนี้เสียมีไม่ถึง 10%

“แม้ว่าภาพรวมโครงการจะไม่ได้มีส่วนช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจได้มาก และมีความเป็นประชานิยม แต่เมื่อพิจารณาจะพบว่า วงเงินการปล่อยกู้แต่ละราย รายละ 2 แสนบาทนั้น ครอบคลุมวงเงินกู้ที่ประชาชนมีอยู่ตามการสำรวจ คือเฉลี่ยรายละ 1.4 แสนบาท และอัตราดอกเบี้ยเฉลี่ยที่ 12% หรือ 1% ต่อเดือน เมื่อเทียบกับอัตราดอกเบี้ยที่ผู้อยู่ในต้องแบกภาระอยู่ 5-10% ต่อเดือนเท่ากับเป็นการลดภาระได้มาก ผมมองว่าประชาชนจะประหยัดค่าดอกเบี้ยได้มาก และมีเงินเหลือมาใช้จ่ายเป็นการกระตุ้นเศรษฐกิจได้ระดับหนึ่ง โดยประเมินว่า ในจำนวนคน 1 ล้านคนที่เชื่อว่าอยู่ในวงเงิน 5 หมื่น -1 แสนบาท ก็จะต้องใช้เงิน 3-5 หมื่นล้านบาทในโครงการนี้ แต่ประชาชนจะมีเงินเหลือจากเดิมที่ต้องจ่ายดอกเบี้ยสูงๆประมาณ 3-5 พันล้านบท เป็นเม็ดเงินนี้ก็จะอยู่ในระบบเศรษฐกิจ ซึ่งแม้จะไม่มีไม่ส่งผลต่อระบบเท่าใดแต่ศูนย์สนับสนุนโครงการนี้ เพราะช่วยบรรเทาภาระประชาชน”

O คนเป็นหนี้อยากเข้าร่วมโครงการ

หอการค้า สำรวจความเห็นถึงการที่รัฐบาลมีโครงการปลดหนี้นอกระบบ ซึ่ง 57% ของกลุ่มตัวอย่างบอกว่าจะเข้าร่วมโครงการ  42% คือกลุ่มที่ไม่ต้องการเข้าร่วมโครงการ

ซึ่งเมื่อถูกถามถึงทัศนะในการแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบของรัฐบาล กลุ่มตัวอย่างประมาณ 32% เห็นด้วยในระดับปานกลาง ส่วนกลุ่มที่เห็นด้วยมากถึงมากที่สุดมีประมาณ 19% ที่เหลือคือกลุ่มที่เห็นด้วยน้อย น้อยมาก จนถึงไม่เห็นด้วยเลย นั่นเพราะพวกเขายังเชื่อว่า รัฐบาลจะสามารถแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบได้น้อยมาก โดยกลุ่มตัวอย่าง 37% คิดว่าช่วยแก้ปัญหาได้น้อย 35% คิดว่าช่วยได้ในระดับปานกลาง

อย่างไรก็ตาม ผลสำรวจยังระบุว่า โครงการแก้ไขหนี้นอกระบบของ รัฐบาลในครั้งนี้ 33% มองว่าน่าจะทำให้มีภาระดอกเบี้ยน้อยลงและมีเงินเหลือเก็บ 26% คิดว่าเมื่อไม่มีภาระดอกเบี้ยสูงๆ ทำให้มีเงินเหลือพอซื้อของเพิ่มขึ้นได้ 24% คิดว่าน่าจะมีเงินเหลือไปลงทุน อีก 15% มองว่าปัญหาอาชญากรรมที่เกิดจากการทวงหนี้จะน้อยลง

นอกจากนี้ ผลสำรวจเพิ่มเติมของหอการค้า ยังระบุว่า การที่รัฐบาลจะดำเนินโครงการปลดหนี้นอกระบบให้สำเร็จได้ ต้องอาศัยองค์ประกอบหลายอย่าง เช่น ต้องมีแหล่งเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำจริงๆ และเข้าถึงปัญหาของผู้เดือดร้อนที่แท้จริงโดยควรสำรวจความเห็นและช่วยเหลือผู้เป็นหนี้ รวมถึงมีนโยบายสร้างงานและรายได้ขึ้นมารองรับอย่างต่อเนื่อง

อย่างไรก็ตาม กลุ่มตัวอย่างมองว่า ในปัจจุบันไม่ได้มีเพียงปัญหาหนี้นอกระบบเท่านั้น แต่ยังมีปัญหาอื่นๆอีก ที่รัฐบาลน่าจะช่วยแก้ไข ไม่ว่าจะเป็นปัญหาพืชผลทางการเกษตรตกต่ำ ปัญหาต้นทุนการผลิตสูง ปัญหาความยากจน ปัญหาความขัดแย้งทางการเมือง รวมถึงควรจะมีแหล่งเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำให้ผู้มีรายได้น้อยด้วย

ทั้งนี้ เมื่อถูกถามถึงการแก้ปัญหาเรื่องหนี้นอกระบบด้วยการมีสหกรณ์เข้ามาช่วยเหลือได้หรือไม่นั้น กลุ่มตัวอย่าง 85% คิดว่าน่าจะช่วยแก้ไขปัญหาได้ เพราะสหกรณ์เป็นแหล่งเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำ และสามารถให้กู้ในกรณีฉุกเฉินได้ และยังเป็นแหล่งฝากเงินที่ให้ผลตอบแทนดีด้วย

O ยังมีเงินออม-ใช้จ่ายน้อยกว่ารายได้

ผลสำรวจถึงการเก็บออมในปัจจุบัน ยังพบกว่ากลุ่มตัวอย่าง 90% บอกว่าพวกเขามีเงินออม แต่เมื่อแยกย่อยถึงสัดส่วนของการเก็บออมพบว่า 26.91% คือกลุ่มที่เก็บออมน้อยกว่า 10%ของรายได้ 31.9% เก็บออมประมาณ 10-20%ของรายได้  15%คือกลุ่มที่เก็บออม 20-30%ของรายได้ 4.7%เก็บออม 31-40%ของรายได้  2%เก็บออม 40-50%ของรายได้ แต่ที่น่าแปลกใจคือประมาณ 19% เก็บออมมากกว่า 50%ของรายได้

และเมื่อสำรวจพฤติกรรมการใช้จ่ายในปัจจุบัน พบว่า  49%ซื้อในปริมาณที่น้อยลง ประมาณ 39% ยังซื้อในปริมาณเท่าเดิม และที่ซื้อมากขึ้นมีเพียงส่วนน้อยเท่านั้น สาเหตุที่ซื้อในปริมาณและมูลค่าน้อยลง 22%ตอบว่าราคาข้าวของแพงขึ้น อีก 22%บอกว่ามีภาระหนี้มาก 20%มีรายได้รับน้อยลง  19%ตอบว่าเพราะพวกเขาดำเนินตามนโยบายเศรษฐกิจพอเพียง  16%ตอบว่าไม่มั่นใจในภาวะเศรษฐกิจไทย

อย่างไรก็ตาม 74.7% ของกลุ่มตัวอย่างยังใช้จ่ายน้อยกว่ารายได้ มีเพียง 16% ที่ใช้จ่ายมากกว่ารายได้ที่ได้รับ และ 9% ใช้จ่ายเท่ากับรายได้ที่ได้รับ

ทั้งหมดนี้ เป็นเพียงภาพคร่าวๆของสถานการณ์การออมและการเป็นหนี้ของประชาชนในปัจจุบัน รวมถึงทัศนะและความเห็นของผู้คน ที่คงพอจะขยายภาพความเป็นจริงให้เห็นได้บ้าง

โดย : กรุงเทพธุรกิจออนไลน์
6 ธ.ค. 2552

การเร่งเครื่องเดินหน้าแหล่งเงินกู้ขนาดจิ๋วหรือ ‘ไมโครไฟแนนซ์’ ของ กระทรวงการคลัง ถือเป็นการเดินหน้าควบคู่กับการแก้ปัญหาหนี้นอกระบบในการขึ้นทะเบียน ลูกหนี้-เจ้าหนี้ โดยแผนการตั้งแหล่งเงินกู้ขนาดจิ๋วถูกบรรจุไว้ในแผนแม่บท พัฒนาระบบสถาบันการเงินหรือมาสเตอร์แพลน 2 ของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.)

หลังจากแผนแม่บทของธปท.ในฉบับแรกเป็นการเพิ่มจำนวนสถาบันการเงิน และธนาคารเพื่อรายย่อยไปแล้วจำนวนมาก แต่ดูเหมือนว่ายังมีประชาชนผู้มีรายได้น้อยอีกจำนวนมากที่เข้าไม่ถึงแหล่งเงิน ยังมีประชาชนอีกจำนวนมากที่ยังต้องพึ่งพาเงินกู้นอกระบบ เพราะไม่มีหลักทรัพย์ค้ำประกันหรือเพราะรายได้น้อยมาก ไม่เข้าเกณฑ์ที่จะขอกู้จากสถาบันการเงินได้

ในเชิงเศรษฐศาสตร์ เงินกู้เพื่อรากหญ้า หรือไมโครเครดิต คือการขยายเงินกู้จำนวนเล็กๆ ให้แก่คนที่ไม่มีงานทำรวมถึงช่วยผู้ประกอบการที่เป็นคนจน คนที่สังคมรังเกียจ และผู้ที่อาศัยอยู่ในถิ่นทุรกันดารที่ไม่สามารถเข้าถึงแหล่งเงินกู้ของธนาคารได้

โดยคนเหล่านี้ถือว่าขาดแคลนในเรื่อง หลักทรัพย์ค้ำประกัน ความมั่นคงของงาน และประวัติการเงิน เนื่องด้วยคุณสมบัติที่ต่ำ ระบบดังกล่าวเริ่มขึ้นครั้งแรกในประเทศบังกลาเทศซึ่งเป็นประเทศที่คนจนประสบความสำเร็จ ที่ใช้เงินกู้ขนาดเล็กขยายกิจการธุรกิจขนาดเล็กและเสริมรายได้ สถาบันที่เป็นไมโครไฟแนนซ์ยังรวมถึงเครดิตยูเนียน สหกรณ์ ธนาคารพาณิชย์ทั้งหลาย และสถาบันการเงินที่ไม่ใช่ธนาคาร หรือนันแบงก์ และมูลนิธิที่ให้บริการด้านการเงินด้วย

ในส่วนของประเทศไทย นายกรณ์ จาติกวณิช รมว.คลัง พยายามใช้สถาบันการเงินของรัฐอย่างธนาคารออมสิน และธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ในการเป็นแหล่งสินเชื่อไมโครไฟแนนซ์ ปล่อยกู้ประกอบธุรกิจขนาดเล็ก ธุรกิจการเกษตรขนาดเล็ก และอีกส่วนหนึ่งจะทำธุรกิจการค้าเล็กๆเพื่อหารายได้ เช่น การประกอบอาชีพเกี่ยวกับกระบวนการทำอาหาร การค้าเล็กๆสำหรับในชุมชนเมือง และแม่ค้าขายของตามข้างถนน ไม่เพียงเท่านั้น ธนาคารกรุงไทยก็พยายามเข้ามาทำธุรกิจไมโครไฟแนนซ์ผ่านการปล่อยสินเชื่อให้แก่ กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง เป็นการต่อยอดจากเดิมที่รัฐบาลเคยให้ไว้ 1 ล้านบาท

ล่าสุด นายบัณฑิต นิจถาวร รองผู้ว่าการสายเสถียรภาพสถาบันการเงิน ธปท. กล่าวว่าการทำธุรกิจการเงินเพื่อกลุ่มรากหญ้าดังกล่าวอยู่ระหว่างการพิจารณาว่ากระทรวงการคลังจะเลือกทำในลักษณะใดจาก 3 รูปแบบ

1. เปิดโอกาสให้นักลงทุนต่างชาติที่มีประสบการณ์และศักยภาพเข้ามาขอใบอนุญาตในการทำธุรกิจ

2. เปิดให้ธนาคารพาณิชย์ทำธุรกิจร่วมกับบุคคลที่ 3 หรือนักลงทุนต่างชาติที่มีความเชี่ยวชาญโดยเฉพาะและมีศักยภาพสูง

3. เปิดให้ธนาคารพาณิชย์ลงทุนทำธุรกิจเองแต่ธุรกิจนี้จะแยกย่อยออกมาจากธนาคารพาณิชย์ หรือ อาจตั้งเป็นบริษัทลูกขึ้นมาเพื่อให้บริการด้านการเงินกับลูกค้าระดับรากหญ้าโดยเฉพาะ

แนวทางการตั้งไมโครไฟแนนซ์ถือเป็นเรื่องใหม่ในการทำธุรกิจของธนาคารพาณิชย์ไทย ทำให้ที่ผ่านมาสถาบันการเงินไทยยังกลัวๆกล้าๆ เพราะความเสี่ยงสูง อาจไม่ได้กำไรเป็นกอบเป็นกำ แต่จากการที่ธปท.ลุยหารือเบื้องต้นกับธนาคารพาณิชย์ พบว่ามีบางรายที่สนใจ และตั้งใจจะใช้เป็นช่องทางในการปล่อยสินเชื่อเพิ่มเติม

ขณะที่การเพิ่มผู้เล่นใหม่จากต่างประเทศที่เคยมีประสบการณ์ หรือ ทำธุรกิจนี้ในต่างประเทศให้เข้ามาขอใบอนุญาตจัดตั้งสถาบันการเงินในประเทศไทย ถือเป็นเรื่องหนึ่งที่ระบุไว้ในแผนพัฒนาระบบสถาบันการเงิน ซึ่งเป็นแผน 5 ปี คือตั้งแต่ปี 2552-2556 ดังนั้น ธปท.จึงเชื่อว่า หลังจากนี้การแข่งขันในธุรกิจไมโครไฟแนนซ์จะสูงขึ้น เป็นการชิงเค้กใหม่ในปริมาณที่สูงมาก ในส่วนของกระทรวงการคลังก็จะเดินอีก “ขา” คือลุยขึ้นทะเบียนเงินกู้นอกระบบ ซึ่งครั้งนี้ถือว่าแปลกกว่าทุกครั้ง เพราะเป็นการให้ขึ้นทะเบียนเจ้าหนี้นอกระบบด้วย

แน่นอนว่าหลังการขึ้นทะเบียน กระทรวงการคลังจะมีมาตรการอะไรออกมา หนึ่งในนั้นก็คือข้อเสนอเรื่องการให้เจ้าพ่อเจ้าแม่เงินกู้นอกระบบดำเนินการอย่างเป็นกิจจะลักษณะ กระทรวงการคลังเชื่อว่าการใช้ระบบไมโครไฟแนนซ์เข้ามาแก้ไขเรื่องการถูกปฏิเสธสินเชื่อของประชาชนระดับล่าง น่าจะทำให้คนกลุ่มนี้ได้รับโอกาสที่ดีกว่าจากทั้งอัตราดอกเบี้ยที่ถูกลง และความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินที่ดีขึ้น

เพราะปัจจุบันกลุ่มเงินกู้นอกระบบมีทั้งกลุ่มที่ดีและแก๊งที่เลวร้าย บางรายมีการใช้มอเตอร์ไซค์รับจ้าง ใช้นักเลงหัวไม้มาลุยเก็บเงินพ่อค้าแม่ค้าที่เบี้ยวหนี้หรือขาดส่ง มีการทำร้ายร่างกายจนถึงขั้นฆ่ากันตายก็มีขณะที่ดอกเบี้ยบางแห่งคิดเป็น “รายวัน” ผ่อนเท่าไหร่ก็ไม่มีวันหมด กระทั่งดอกเบี้ยทบเงินต้น

ถ้ารัฐบาลเปิดขึ้นทะเบียนหนี้นอกระบบรอบนี้เมื่อไหร่ รับรองว่ามีประชาชนมาขึ้นทะเบียนกันล้นหลามแน่นอน

ดีเดย์คือเดือน พ.ย. นี้ รับรองล้นหลาม แต่ที่ต้องจับตาดูต่อไปก็คือในส่วนของการขึ้นทะเบียนเจ้าหนี้ ว่าจะมีเจ้าหนี้นอกระบบรายใดกล้าหาญชาญชัย เพราะจะเป็นการ “เปิดหน้า” กล้าให้สังคมโฟกัสส่องสปอตไลต์ เกิดหน่วยราชการมีการเรียกเก็บภาษีย้อนหลังจะทำอย่างไร งานนี้อาจจะได้ไม่คุ้มเสีย!!!

สุดท้ายเชื่อว่า ภาระหนักคงยังตกที่สถาบันการเงินของรัฐบาลในการแบกรับหนี้นอกระบบ และถ้าไม่เร่งตั้งไมโครไฟแนนซ์ก่อกำเนิดสถาบันการเงินขนาดจิ๋วให้เข้าถึงแหล่งชุมชนอย่างแท้จริง ปัญหาหนี้นอกระบบก็ยังคงวนเวียนหลอกหลอนสังคมไทยต่อไป

ที่มา : คอลัมน์ วิเคราะห์ หนังสือพิมพ์ โพสต์ ทูเดย์ วันที่ 30 ต.ค. 52